Het financiële rechtmatigheidsonderzoek

We onderzoeken of de verstrekte uitkeringen financieel rechtmatig zijn. Die controle voeren we uit met steekproeven. We leggen uit welke toetsingsmaatstaf we daarbij hanteren en hoe we fouten en onzekerheden vaststellen en opvolgen.

Steekproeftrekking

Binnen UWV doet een verbijzonderd intern controleorgaan – de afdeling Rechtmatigheid – onafhankelijk onderzoek naar de financiële rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen en voorzieningen. Die afdeling voert per materiewet per verslagjaar – aan de hand van de Regeling SUWI – een representatieve aselecte steekproeftrekking uit. Het aantal steekproefgevallen hangt af van de uitvoeringswet. Bij de grote wetten, waarbij meer dan € 500 miljoen aan uitkeringen wordt verstrekt – zoals de WW en de WIA – doen we een steekproef van minimaal 300 dossiers op jaarbasis vanuit de maandelijkse bruto‑uitkeringsbedragen. Dit aantal geeft een statistisch betrouwbare uitkomst over de financiële rechtmatigheid per uitvoeringswet.

De in de steekproef aangetroffen financiële fouten en onzekerheden worden via de zogenoemde beste‑schattingmethodiek geëxtrapoleerd naar het totale bedrag aan uitkeringen. Naast de controle van de betalingen vallen ook afgewezen uitkeringsaanvragen – in de steekproef van de grote wetten minimaal 25 gevallen per wet op jaarbasis – onder het financiële rechtmatigheidsonderzoek. Een onterecht afgewezen uitkeringsaanvraag wordt ook in de financiële onrechtmatigheidscijfers van die wet meegeteld.

Toetsingsmaatstaf

De in de steekproef onderzochte betalingen en afgewezen uitkeringsaanvragen worden gecontroleerd op overeenstemming met de van kracht zijnde wet- en regelgeving en het in de Staatscourant gepubliceerde UWV‑beleid. Het vastgestelde recht, de hoogte en duur van de uitkering of de voorziening worden hierbij gecontroleerd. Een aangetroffen afwijking van wet- en regelgeving wordt afgezet tegen de betaling en op basis hiervan wordt het financiële gevolg berekend.

Bij de arbeidsongeschiktheidswetten blijft het sociaal‑medisch handelen door de verzekeringsartsen en de arbeidsdeskundigen buiten beschouwing bij de beoordeling van de financiële rechtmatigheid. Een (her)beoordeling van de (sociaal‑)medische omstandigheden en de afweging ervan vallen niet onder de scope van de financiële rechtmatigheidsverantwoording.

Financiële fouten en onzekerheden

In het rechtmatigheidsonderzoek kunnen financiële fouten of onzekerheden worden aangetroffen. Bij een financiële fout kunnen de fout en het financiële gevolg ervan met zekerheid worden vastgesteld. Bij een onzekerheid is er niet voldoende controle‑informatie beschikbaar om de betaling als rechtmatig of onrechtmatig aan te merken. Wanneer een fout wordt aangetroffen in het dossier, dan is de ontstaansdatum van de fout bepalend voor de verantwoording hierover of het een nieuwe of oude fout betreft.

Nieuwe fouten en oude fouten (binnen en buiten het verslagjaar)

De gerapporteerde rechtmatigheidscijfers hebben op grond van de Wet_SUWI betrekking op de financiële fouten en onzekerheden waarvan het ontstaan ligt in het betreffende verslagjaar. Naast nieuwe financiële fouten onderkennen we ook oude financiële fouten en onzekerheden waarvan het ontstaan buiten het betreffende verslagjaar ligt.

De percentages financiële fouten en onzekerheden hebben betrekking op absolute foutbedragen. Hiermee bedoelen we dat zowel de te veel als ook te weinig betaalde bedragen van de verschillende gevallen niet tegen elkaar wegvallen (gesaldeerd), maar bij elkaar worden opgeteld. Ze worden met andere woorden absoluut gemaakt.

Herstel van fouten

Financiële fouten die de afdeling Rechtmatigheid aantreft in haar steekproeven worden gemeld aan de uitvoerende organisatieonderdelen en waar mogelijk hersteld. Wanneer de aard van een fout daartoe aanleiding geeft doordat deze fout meerdere keren voorkomt als gevolg van een omissie in het handboek, proces of systeem, dan wordt herstel hiervan overwogen. Bij deze afweging spelen juridische en doelmatigheidsoverwegingen een rol. Daarna besluit de betreffende directie, zo nodig in overleg met de raad van bestuur, of het herstelplan kan en moet worden uitgevoerd. Dit proces geldt voor zowel nieuwe als oude financiële fouten.

Voor het herstel van geconstateerde incidentele financiële oude fouten (dat wil zeggen fouten waarvan het ontstaan buiten het betreffende verslagjaar ligt) is er een aparte procedure. Via die procedure worden de oude fouten eerst op basis van gevalskenmerken beoordeeld of ze naar aard en oorzaak soortgelijk zijn en vaker voorkomen in de steekproefuitkomsten. Daarna wordt bekeken of die oude financiële fouten al dan niet voor een herstelplan in aanmerking komen. Ook bij deze afweging spelen juridische en doelmatigheidsoverwegingen een rol. Een voorbeeld van een recent goedgekeurde herstelactie is de herstelactie indexeringen bij de WIA.

Langlopende versus kortlopende uitkeringen

Vanuit rechtmatigheidsperspectief zien we – wanneer we een fout aantreffen – een verschil tussen langlopende uitkeringen, zoals WIA- en Wajong‑uitkeringen, en kortlopende uitkeringen, zoals WW- en Ziektewet‑uitkeringen. Fouten bij een langlopende uitkering ontstaan voornamelijk in de claimfase bij de berekening en vaststelling van het dagloon. Dit gebeurt aan het begin van de uitkeringsperiode. De geconstateerde fouten bij bijvoorbeeld de WIA, Wajong en WAO zijn, gezien de lange looptijd van de uitkering, voornamelijk buiten het verslagjaar gemaakt. De uitkeringen op grond van de WW en Ziektewet duren meestal korter dan twee jaar. De claimvaststelling hiervan is dan ook in de meeste gevallen binnen het verslagjaar gedaan. Financiële fouten in de claimfase bij kortlopende uitkeringen zijn daarom eerder terug te zien als nieuwe fouten in de onrechtmatigheidscijfers dan gemaakte claimfouten bij langlopende – vóór het huidige verslagjaar vastgestelde – uitkeringen.

Buiten de steekproefregel en niet-financiële fouten

In onze controles komen we ook nog rechtmatigheidsfouten tegen die buiten de steekproefregel vallen. Voorbeelden hiervan zijn de verwerking van het maatmanloon, de bepaling van de ingangsdatum of de duur van de uitkering en de verrekening van inkomsten tijdens de uitkering. Die fouten hebben over het algemeen geen invloed op de in de steekproef opgenomen betaalregel als het niet om de eerste of de laatste betaling gaat. Naast de fouten buiten de steekproefregel constateren we ook tekortkomingen in het gevolgde proces. Hierbij kan worden gedacht aan het niet versturen van een toekenningsbeslissing of een onjuiste beschikking. Deze niet‑financiële fouten hebben verder geen invloed op het recht, de hoogte en de duur van de uitkering. Maar deze fouten leveren wel informatie voor de kwaliteitssturing en -verbetering.

Nadere toelichting WIA-rechtmatigheidsuitkomsten

Waar het om de WIA gaat, controleert de afdeling Rechtmatigheid alleen de volledigheid en de juistheid van de gegevensverwerking door de procesbegeleider van het medische en arbeidsdeskundige oordeel, die van belang is voor de vaststelling van de claimaanvraag. We beoordelen niet het sociaal‑medische handelen, dat daardoor dan ook niet meetelt in het percentage financiële fouten en onzekerheden.

Een andere belangrijke reden voor het niet tot uitdrukking komen van recent geconstateerde claimfouten bij de WIA in de verantwoorde financiële onrechtmatigheidscijfers van de afgelopen jaren, is dat door de aard van de uitkeringen (langlopend) dit voornamelijk oude financiële fouten zijn. De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport Fouten bij WIA‑uitkeringen: blind voor de signalen, burgers geraakt de aanbeveling gedaan om de rechtmatigheidsdefinitie voor de WIA aan te passen, zodat die representatief wordt voor het risico dat mensen te veel of te weinig uitkering ontvangen.