Handhavingsinzet

De meeste cliënten en werkgevers die een beroep op ons doen, houden zich aan de regels voor het ontvangen van onze dienstverlening. We gaan dan ook uit van vertrouwen en zijn ons bewust van de complexiteit van de wetgeving, waarbij een fout snel is gemaakt. In onze dienstverlening staat daarom het voorkomen van overtredingen voorop.

We willen het cliënten zo makkelijk mogelijk maken om zich aan de regels te kunnen houden, met optimale dienstverlening en met oog voor de menselijke maat als het toch een keer fout gaat.

We zien dat het aantal en de aard van overtredingen van zowel de inlichtingenplicht als de inspanningsplicht veranderen en dat de bedragen die daarmee gemoeid zijn toenemen. Tegelijk zetten we sterker in op risicogerichte onderzoeken, waardoor we fraude en misbruik gerichter kunnen opsporen en voorkomen. Ook werken we intensiever samen met nationale en internationale partners bij de aanpak van (georganiseerde) fraude. In deze paragraaf rapporteren we over de geconstateerde overtredingen, de opgelegde maatregelen en de resultaten van onderzoeken en samenwerking.

Overtredingen inlichtingenplicht

We wijzen uitkeringsgerechtigden erop dat ze verplicht zijn om relevante wijzigingen zoals vrijwilligerswerk, vakantie of verhuizing tijdig en volledig aan ons door te geven. We zien er op diverse manieren op toe dat mensen zich hieraan houden. Dit kan uiteenlopen van een korte telefonische controle tot een uitgebreid onderzoek. Als cliënten te veel hebben ontvangen, dan moeten ze het te veel ontvangen bedrag terugbetalen. Daarbij kan een boete of waarschuwing worden opgelegd. Ook kunnen we in bepaalde gevallen aangifte doen bij het Openbaar Ministerie (OM), dat vervolgens kan overgaan tot een strafrechtelijke vervolging. We constateerden in 2025 iets meer overtredingen van de inlichtingenplicht voor een aanzienlijk hoger bedrag aan te veel betaalde uitkering door (al dan niet opzettelijke) overtreding van de regels (2025: € 13,1 miljoen, 2024: € 9,0 miljoen). We vinden het belangrijk dat de sanctie die we opleggen in verhouding staat tot de begane overtreding. Dit betekent dat bij sommige overtredingen een boete passend is, bij andere overtredingen een waarschuwing en dat we in sommige gevallen geheel afzien van een sanctie.

Tabel Overtredingen inlichtingenplicht

We kregen wel minder signalen van mogelijk misbruik dan in 2024. Dit heeft vooral te maken met een piek in 2024 door een grote hoeveelheid opting‑insignalen. Het aantal interne meldingen daalt ook. Hierbij hebben we het beeld dat sommige zaken uit het oogpunt van de menselijke maat intern minder snel worden gemeld. Ook kregen we minder meldingen van burgers en van de politie. Het gemiddelde boetebedrag en het gemiddelde benadelingsbedrag zijn hoger dan in 2024. De stijging van het benadelingsbedrag doet zich vooral voor bij de Toeslagenwet en kan grotendeels worden verklaard door de herstelactie Arbeidsongeschiktheidspensioen (zie paragraaf Inkomenszekerheid bieden onder het kopje Andere herstelacties).

Overtredingen inspanningsplicht

Uitkeringsgerechtigden met arbeidsvermogen zijn verplicht zich voldoende in te spannen om werk te vinden. WW‑gerechtigden moeten verantwoording afleggen over hun sollicitatieactiviteiten. Wie zich aantoonbaar onvoldoende inspant, kan worden gekort op zijn uitkering.

Tabel Overtredingen inspanningsplicht

Risicogerichte onderzoeken

Ons doel was om, net als in 2024, ook in 2025 onderzoeken en analyses te doen naar de aard en omvang van tenminste achttien risico’s. De inzichten helpen ook om beheersmaatregelen vast te stellen waarmee we de risico’s kunnen verkleinen. In 2025 hebben we negentien onderzoeken afgerond en waar relevant passende beheersmaatregelen voorgesteld.

Ook doen we onderzoek naar risico’s van misbruik en oneigenlijk gebruik van regelingen waarbij in meer of mindere mate sprake is van georganiseerde en/of grootschalige fraude. In totaal is er binnen de verschillende thema’s meer dan € 16 miljoen teruggevorderd of bespaard door het stoppen of niet toekennen van uitkeringen omdat de ontvanger er geen recht op bleek te hebben.

Dit zijn de resultaten van de belangrijkste themaonderzoeken:

• Gezondheidsfraude: Er is sprake van gezondheidsfraude als een uitkeringsgerechtigde – zonder dat bij UWV te melden – activiteiten of werkzaamheden verricht die niet passen bij de door ons vastgestelde belastbaarheid of gezondheidsproblemen voorwendt. We hebben in 2025 € 13 miljoen minder uitgekeerd doordat uitkeringen vanwege gezondheidsfraude zijn herzien, stopgezet of niet zijn toegekend.

• Gefingeerde dienstverbanden: Dit zijn dienstverbanden die alleen op papier bestaan. In werkelijkheid werken de betrokken personen niet en wordt er geen loon betaald. In 2025 is ruim € 1,6 miljoen minder uitgekeerd doordat uitkeringen na onderzoek van gefingeerde dienstverbanden zijn herzien, stopgezet of niet zijn toegekend. Bedrijven, boekhouders en getuigen werken niet of zeer moeizaam mee aan de onderzoeken naar gefingeerde dienstverbanden. Dit is eerder ook besproken met het Openbaar Ministerie. Uit een juridische analyse blijkt dat er mogelijkheden zijn om medewerking via het bestuursrecht af te dwingen, maar daarvoor moet dan een vrij uitgebreid proces worden ingericht. Om te kijken of dit loont, worden de aard en omvang van gefingeerde dienstverbanden nader onderzocht.

• Overige thematische onderzoeken: Onderzoeken zoals omtrent faillissementen, hennep en criminele activiteiten zorgden ervoor dat we ongeveer € 1,3 miljoen minder hebben uitgekeerd.

Samenwerken in onderzoeken

We verrekenen zoveel mogelijk de inkomsten van een uitkeringsgerechtigde met diens uitkering op basis van de informatie die we al hebben. Hierdoor komen onbedoelde overtredingen van de inlichtingenplicht minder vaak voor en kunnen we meer aandacht besteden aan onder andere onderzoeken naar georganiseerde fraudefenomenen. Hierbij werken we samen met partners als de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD), het OM, politie en gemeenten. Zo hebben we de nieuwe werkwijze Meldinggedreven fenomenen ingevoerd, waarin we meldingen van mogelijk misbruik die verband houden met elkaar (fenomenen) – en waarbij soms gebruikgemaakt wordt van een herkenbare werkwijze – gezamenlijk oppakken, waar relevant samen met ketenpartners. Hiervan is er één in de afrondende fase. Die betrof onwettige inkomsten naast de uitkering in de taxibranche, waarbij in bijna alle gevallen sprake was van niet‑gemelde inkomsten. Daarnaast zijn er nog tien in onderzoek.

Sommige vormen van regelovertreding reiken over landsgrenzen heen. De uitdaging hierbij is dat de (digitale) grenzen vervagen en dat er vanuit vraag en aanbod op de internationale arbeidsmarkt nieuwe bewegingspatronen ontstaan. We werken daarom samen met partners in het buitenland. Zo zijn er tijdens een werkbezoek in september aan Brussel concrete afspraken gemaakt over het structureel uitvoeren van bestandsvergelijkingen met België, na het succesvol afronden van een pilot. Ook met het Italiaanse en Franse zusterorgaan zijn concrete afspraken gemaakt over het uitvoeren van een bestandsvergelijking. Daarnaast doen we met ons Interventieteam Buitenland onderzoek in landen waar (veel) cliënten van ons wonen. In 2025 heeft dit team negen landen bezocht, met als doel preventie, dienstverlening en onderzoeken van meldingen. Binnen het samenwerkingsverband Aanpak Misstanden Uitzendsector (Internationaal) met de Nederlandse Arbeidsinspectie, de Belastingdienst en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) neemt UWV momenteel deel aan 46 onderzoeken. Naar aanleiding hiervan zijn 8 fraudefenomenen in beeld gekomen, die verder worden onderzocht.