Prioriteit 3 – Vergroten zekerheid bij sociaal-medische
beoordelingen
De opgave
Voor veel mensen is een sociaal-medische beoordeling een kantelpunt: het moment waarop duidelijk wordt of ze recht hebben op een uitkering en zo ja op welk bedrag. De vraag naar deze beoordelingen is al jaren groter dan wat we met onze artsencapaciteit aankunnen. Mensen wachten daardoor te lang op een beslissing en die onzekerheid werkt door in veel aspecten van hun leven. In 2025 is de druk verder toegenomen. Onze ambitie om de WIA‑wachttijden in 2025 niet verder te laten stijgen hebben we niet waargemaakt. Het aantal wachtenden is toegenomen. De WIA‑instroom steeg sterker dan verwacht, mede door een toename van het aantal mensen met psychische klachten. Tegelijkertijd moesten we per oktober 2025 stoppen met de inzet van zzp‑verzekeringsartsen vanwege de strengere handhaving van de wet die schijnzelfstandigheid moet voorkomen. Daardoor daalde onze beoordelingscapaciteit, terwijl de vraag naar beoordelingen steeg. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) schreef in juni 2025 aan de Tweede Kamer dat ondanks de maatregelen die op korte termijn worden getroffen, de achterstanden op sociaal‑medische beoordelingen fors zullen gaan toenemen. Zonder structurele verandering leidt dit naar verwachting tot achterstanden van circa 100.000 wachtende mensen in 2027, oplopend tot ongeveer 200.000 wachtende mensen in 2030 – alleen voor de WIA‑claimbeoordeling (zie Kamerstukken II 2025/26, 26 448, nr. 846).
Onze keuze
We hebben met de Ontwikkelagenda sociaal‑medische dienstverlening een samenhangende aanpak geformuleerd die ons moet helpen, binnen onze mogelijkheden, om mensen zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over hun uitkering. Het doel: mensen sneller duidelijkheid geven, kortere wachttijden, meer werkplezier voor onze professionals, en transparantie naar samenleving en ministerie over wat we aankunnen.
Concreet zetten we in op zes sporen. Zo versterken we de sociaal‑medische teams, waarin professionals in teamverband samenwerken met een verzekeringsarts. We digitaliseren onderdelen van het beoordelingsproces. We vereenvoudigen werkwijzen en gaan landelijk uniform werken. En we zetten onze beperkte capaciteit gerichter in, met prioriteit voor WIA- en Wajong‑claimbeoordelingen.
Wat het oplevert voor mensen
Bij de Wajong is het resultaat zichtbaar. Ondanks een sterke stijging van het aantal aanvragen hebben we meer beoordelingen uitgevoerd dan er binnenkwamen. Het aantal wachtende Wajongers is daardoor aanzienlijk gedaald. Ons uitgangspunt – alle Wajong‑beoordelingen binnen de wettelijke termijn – is daardoor feitelijk gerealiseerd. Feitelijk omdat er in de praktijk altijd enige vertraging kan optreden door het opvragen van informatie of de bereikbaarheid van de cliënt.
Bij de WIA is het beeld anders. We hebben in 2025 minder claimbeoordelingen uitgevoerd dan in 2024 door het tijdelijk stopzetten in 2025 van de 60‑plusmaatregel. Een externe analyse bevestigde dat de druk de komende jaren verder oploopt als het stelsel niet verandert. Die uitkomsten gebruiken we om onze verbeteringen te verdiepen, maar ook om het gesprek aan te gaan met het ministerie over wat realistisch is binnen de huidige kaders.
Op het gebied van werving is er een lichtpunt: we hebben 152 artsen aangenomen in 2025, waarmee de wervingsdoelstelling van 140 per jaar is gehaald. De interesse in verzekeringsgeneeskunde lijkt toe te nemen. Maar de uitstroom is ook hoog – met name door vergrijzing en het vertrek van zzp‑artsen – waardoor de nettoartsencapaciteit toch is afgenomen.
Helaas moeten we constateren dat de resultaten van de sociaal‑medische centra achterblijven bij de ambities, zowel qua groei als ontwikkeling. Deze resultaten zijn niet los te zien van de enorme uitdaging waar UWV voor staat in de context van de grote vraag naar sociaal‑medische beoordelingen, die bovendien de komende jaren nog zal toenemen. Door onder andere de achterstanden is de ervaren werkdruk hoog, waardoor medewerkers minder ruimte ervaren om tot de gewenste verandering te komen.
Verbeteracties 2026
In 2026 verdiepen we de ontwikkelagenda en versnellen we de vorming van sociaal‑medische centra. Door een duidelijke prioritering zetten we meer capaciteit in voor de WIA- en Wajong‑claimbeoordeling. Dit is een lastige keuze, omdat hierdoor minder capaciteit beschikbaar is voor bijvoorbeeld de herbeoordelingen. Ook versterken we het operationeel management en vernieuwen we onze dienstverlening, onder ander door samenwerking met bedrijfsartsen en het inzetten van nieuwe technologie. Verder blijven we investeren in het behoud van artsen en het vergroten van onze capaciteit. Tegelijkertijd is duidelijk dat structurele oplossingen vragen om keuzes in het stelsel. Die boodschap dragen we actief uit naar het ministerie en de politiek.